เป็นที่ทราบกันดีว่า “เจ้าฟ้า” ผู้ทรงเป็นที่รักยิ่งของปวงชนชาวไทย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระอัจฉริยภาพ และพระปรีชาสามารถด้านศิลปะหลากหลายแขนง ดังเห็นได้จากการที่ทรงสร้างสรรค์งานศิลป์ไว้หลากหลาย รวมถึงทรงอนุรักษ์ สร้างสรรค์และสืบทอดศิลปวัฒนธรรมด้วยพระปรีชาสามารถ จนทรงได้รับการทูลเกล้าฯ ถวายพระสมัญญาว่า “เอกอัครราชูปถัมภกมรดกวัฒนธรรมไทย” เมื่อปี พ.ศ. 2531 และ “วิศิษฏศิลปิน” เมื่อปี พ.ศ. 2546
นางเกตุวลี นภาศัพท์ คณะทำงานดำเนินงานร้านภูฟ้า กล่าวว่า งานศิลป์แขนงหนึ่งที่ทรงโปรดนั้นคือการ “วาดภาพการ์ตูน” ไว้จำนวนมากมายหลายลักษณะ ซึ่งมีทั้งพิมพ์เผยแพร่ประกอบพระราชนิพนธ์ พระราชทานแก่บุคคล หน่วยงาน ในโอกาสต่างวาระ หน่วยงานหลายแห่งนำไปเป็นภาพประกอบจัดทำเสื้อ เครื่องเขียน และอื่น ๆ เพื่อนำออกจำหน่ายหารายได้สมทบในกิจ กรรมการกุศล ร้านภูฟ้าในกองทุนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร(กพด.) ได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานภาพการ์ตูนฝีพระหัตถ์จำนวนมาก เป็นเวลาต่อเนื่องกัน 14 ปีแล้ว มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ เพื่อจำหน่ายหารายได้ไปใช้ดำเนินการงานกุศล อนึ่ง ร้านภูฟ้าเห็นว่าภาพการ์ตูน ที่ทรงเขียนไว้จำนวนมาก และกระจายอยู่หลายที่หลายหน่วยงานนั้น ยังมิได้รวบ รวมจัดทำเป็นข้อมูลสาร สนเทศ
ด้วยเหตุนี้ ร้านภูฟ้าในฐานะหน่วยงานที่ได้รับพระราชทานภาพการ์ตูนฝีพระหัตถ์จำนวนมาก จึงเป็นแกนหลักในการค้นคว้าและรวบรวมภาพการ์ตูนฝีพระหัตถ์ที่พระราชทานแก่บุคคลและหน่วยงานต่าง ๆ สำหรับนำไปเป็นข้อมูลสารสนเทศเพื่อทูลเกล้าฯ ถวายในโอกาสที่ทรงเจริญพระชนมายุ 5 รอบ วันที่ 2 เมษายน 2558 เป็นข้อมูลส่วนพระ องค์และถวายให้ทรงพิจารณาและขอพระราชวินิจฉัยก่อนที่จะดำเนินการต่อไป
“บางคนอาจกังวลว่าทางร้านภูฟ้าจะนำไปเผยแพร่ทางธุรกิจ อยากเรียนให้ทราบว่าจะรวบรวมเพื่อเป็นข้อมูลสาร สนเทศส่วนพระองค์เท่านั้น โดยขอเพียงสำเนาของโดยจะส่งมาเป็นสำเนา หรือไฟล์ภาพก็ได้ แต่ขอให้เล่ารายละเอียดที่มาที่ไปของภาพพอสังเขป” คณะทำงานดำเนินงานร้านภูฟ้ากล่าว
ขณะนี้เก็บรวบรวมภาพวาดฝีพระหัตถ์ประกอบในพระราชนิพนธ์ที่เสด็จฯ ต่างประเทศไว้หมดแล้ว ทว่าอยู่ในช่วงลงเกร็ดประวัติว่ามาจากเรื่องไหน มีที่มาอย่างไร ส่วนภาพการ์ตูนฝีพระหัตถ์นั้นหากทราบว่าได้พระราชทานแก่หน่วยงานไหนบ้าง ทางร้านภูฟ้าได้ทำจดหมายตรงไปยังหน่วยงานต่าง ๆ เช่น มูลนิธิสายใจไทยในพระบรมราชูปถัมภ์, สภากาชาดไทย เป็นต้น ส่วนภาพพระราชทานส่วนบุคคลนั้นตอนนี้เก็บรวบรวมได้บางส่วน เช่น “ภาพหมู” พระราชทานในโอกาสวันคล้ายวันเกิดของ นายพูนเพิ่ม ไกรฤกษ์ อดีตเลขาธิการพระราชวังและผู้อำนวยการสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ โดย ท่านผู้หญิงกุณฑี ไกรฤกษ์ อ่านพบข่าวในหนังสือพิมพ์ จึงได้รีบค้นภาพที่มีอยู่และให้หลานสาว ทิพยนิภา ไกรฤกษ์ สมะลาภา เป็นผู้ส่งมาให้
นอกจากนั้นตามที่ ผศ.ศุภรัตน์ เลิศพาณิชย์กุล ได้เขียนไว้ในหนังสือเทพรัตนบรรณศิลป์ “สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี นอกจากพระปรีชาสามารถในด้านวรรณศิลป์ สังคีตศิลป์ จิตรกรรม และงานปั้นแล้ว ยังทรงมีพระอัจฉริยภาพยิ่งในด้านการวาดภาพการ์ตูน เมื่อครั้งทรงศึกษาอยู่โรงเรียนจิตรลดาได้ทรงเรียนวิธีการวาดภาพการ์ตูนกับครูในชั้นเรียน และด้วยเหตุที่ทรงโปรดมาก แม้ในเวลาต่อมาจะทรงไม่มีโอกาสเรียนเพิ่มเติมอีก ก็ยังทรงฝึกฝนเองมาเรื่อย ๆ จนถึงปัจจุบัน ทรงวาดเพื่อความเพลิดเพลินจากจินตนาการหรือจากสิ่งต่าง ๆ ที่ได้ทรงพบเห็น ทรงสามารถวาดการ์ตูนได้อย่างรวดเร็วในทุกที่ทุกโอกาส แม้กระดาษที่ทรงใช้วาดบางคราวก็เป็นซองเอกสาร แผ่นกระดาษธรรมดา ในสมุดแบบฝึกหัด สมุดจดงาน สมุดบันทึก สมุดวาดเขียน เป็นต้น”
สำหรับภาพวาดฝีพระหัตถ์ที่ทางร้านภูฟ้าได้รับพระราชทานมานั้น โดยเฉพาะภาพฝีพระหัตถ์นักษัตรแต่ละปี ส่วนใหญ่นำมาต่อยอดนำไปผลิตเป็นปกสมุดจดบันทึก ถ้วยกาแฟ เอาไว้ได้อย่างงดงามน่าประทับใจ โดยเฉพาะเสื้อยืดสีสันต่าง ๆ ซึ่งขายดีเป็นเทน้ำเทท่าแทบผลิตไม่ทันความต้องการของตลาด รายได้จากการจำหน่ายพระราชทานเพื่อช่วยเหลือและพัฒนาชาวบ้านรวมทั้งนักเรียนในถิ่นห่างไกล ร้านภูฟ้าจำหน่ายสินค้าจากการที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงส่งเสริมอาชีพในถิ่นทุรกันดาร เช่น ผ้าปกากะญอ เมื่อก่อนนำมาจำหน่ายทั้งชุดชาวเขา แล้วทำการตลาดยากทางร้านภูฟ้าจึงหาลู่ทางนำสินค้ามาแปรรูปแล้วนำภาพการ์ตูนฝีพระหัตถ์มาปัก เป็นการเพิ่มมูลค่าสินค้าและเป็นที่ชื่นชอบของลูกค้า
ภาพการ์ตูนฝีพระหัตถ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จึงมิได้มีคุณค่าทาง “เชิงศิลป์” อย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังมีคุณค่าทาง “ศิลป์พาณิชย์” ก่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มรายได้ต่อครัวเรือนของคนไทยด้วย จากพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ในการก่อตั้ง 6 แสนบาท ปัจจุบันรายได้เหนือรายจ่าย ของร้านภูฟ้าได้พระราชทาน ไปค้ำจุนช่วยชาวบ้านในถิ่นทุรกันดาร, ช่วยเป็นทุนการศึกษา ค่าอาหารกลางวันของเด็กนักเรียนและเยาวชน ตลอดจนเป็นค่าภัตตาหารเพล ค่าสมุดหนังสือเรียน ค่าเดินทางของพระภิกษุ สามเณรในโรงเรียนพระปริยัติธรรม 70 กว่าโรงเรียน ทั่วประเทศ หรือกว่า 8,000 รูป รวมเงินจนถึงปัจจุบันจำนวน 140 ล้านบาทแล้ว เช่นเดียวกับเวลาพระราชทานให้มูลนิธิหรือหน่วยงานอื่น เช่น มูลนิธิสายใจไทยฯ, มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า, มูลนิธิมหาจักรีสิรินธร ฯลฯ หน่วยงานนั้น ๆ ก็ได้นำไปทำการกุศลตามวัตถุ ประสงค์ของแต่ละแห่งเช่นกัน
“นอกจากการช่วยเหลือกลุ่มชาวบ้านแล้ว ยังทรงมีพระราชดำริให้เด็กนักเรียนในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนมีการฝึกอาชีพด้วย ทรงสอดแทรกให้เด็ก ๆ รู้จักทำเป็นการฝึกมือ ฝึกทักษะ ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นและรู้จักใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ ส่วนจะออกมาสวยงามระดับใดนั้น เป็นอาชีพของพวกเราที่ต้องเล่าเรื่องและประวัติความเป็นมาของชิ้นงานนั้นให้คนซื้อได้ทราบ เช่น เด็กนักเรียนอายุเท่าใด เงินที่เด็กได้รับจากการจำหน่ายจะนำไปช่วยครอบครัวถึงแม้เป็นเงินเล็กน้อยก็มีความหมายสำหรับในต่างจังหวัดและเด็กจะได้มีความภาคภูมิใจที่มีเงินรายได้อีกด้วย” นางเกตุวลีกล่าว
ไม่เพียงเฉพาะภาพฝีพระหัตถ์หลายภาพที่แสดงถึงพระปรีชาสามารถในการถ่ายทอดพระอารมณ์ขันแล้ว ประชาชนจำนวนอีกไม่น้อยยังได้ข้อคิดและคติในการดำเนินชีวิตอีกด้วย เช่น เคยพระราชนิพนธ์นิทานประกอบด้วยภาพฝีพระหัตถ์ส่วนพระองค์ ประกอบเป็นเรื่องราวที่แทรกไว้ด้วยคติสอนใจชวนอ่าน พระราชทานให้ร้านภูฟ้ารับผิดชอบจัดพิมพ์และจัดจำหน่าย จำนวน 14 เรื่อง จัดพิมพ์ในปี พ.ศ. 2549 จำนวน 7 เล่ม และปีพ.ศ.2550 จำนวน 7 เล่ม ตัวอย่างนิทานพระราชนิพนธ์ชุดนี้ที่น่าสนใจมีอยู่หลายเรื่อง เช่น เรื่อง “ศิลปินวาดไก่” ทรงวาดโดยไม่ยกปากกาขึ้น เช่นเดียวกับเนื้อเรื่องที่ศิลปินที่วาดภาพไก่ที่เขียนด้วยฝีแปรงเดียว อีกทั้งตัวหนังสือในนิทานนั้นก็เป็นลายพระหัตถ์ที่ทรงเขียนโดยมิได้ทรงร่างมาก่อน, เรื่อง “เพลงตาดีมือแป” ทรงมีรับสั่งเป็นเพลงสมัยโบราณที่พระองค์ทรงได้ยินมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์
เรื่อง “ผ้าไหมเติมดอกกลางหิมะให้ถ่าน (ไฟ)” โดยส่วนหนึ่งในพระราชนิพนธ์ใจความว่า “ผ้าไหมที่เป็นวัสดุงดงามที่สุด ถ้าเพิ่มลวดลายดอกก็จะยิ่งงามยิ่งขึ้น เปรียบได้กับว่าคนดีมีพรสวรรค์ ยิ่งส่งเสริมยิ่งงดงามมีความเป็นเลิศ ส่วนคนที่เดือดร้อนลำบากยากแค้นถ้าแก้ปัญหาได้ถูกจุด ก็จะพัฒนาไปตามศักยภาพประสบความสำเร็จ นำความเจริญมาสู่สังคมประเทศชาติได้” เพียงตัวอักษรยังสื่อถึงน้ำพระราชหฤทัยที่เปี่ยมล้นด้วยพระเมตตา ได้พระราชทานกำลังใจและทรงเล็งเห็นความสำคัญของคนทุกหมู่เหล่า
ในฐานะถวายการรับใช้เบื้องพระยุคลบาทมาหลายสิบปี คณะทำงานดำเนินงานร้านภูฟ้า เผยความประทับใจว่า ในพระราชหฤทัยของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงห่วงใยทั้งประชาชนและเด็กเยาวชน โครงการตามพระราชดำริต่าง ๆ นั้น เมื่อทรงมีพระราชดำริจัดทำแล้ว มิเคยทรงปล่อยปละละเลย ทว่าทรงติดตามผลต่อเนื่อง และทรงจำได้แม่นยำในเรื่องที่เคยรับสั่งไว้ หากทรงว่างเว้นจากพระราชกรณียกิจอื่น ๆ และไม่ได้ทรงสอนที่โรงเรียนนายร้อย จปร. แล้วจะเสด็จฯ ไปทรงงานที่โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน นอกจากทรงลงลึกด้านการศึกษาของเด็กนักเรียนแล้ว ยังทรงให้ความสำคัญด้านอื่น ๆ เช่น การพัฒนาอาชีพ โภชนาการ และการเกษตร เป็นต้น
คณะทำงานดำเนินงานร้านภูฟ้า กล่าวว่า ที่ร้านฯ ให้ความสำคัญกับคุณภาพและบริการเป็นสิ่งสำคัญ คำว่า “คุณภาพ” แต่ถ้าในถิ่นทุรกันดาร เราต้องย้ำว่าภูฟ้านำสินค้าจากโครงการส่งเสริมอาชีพจากถิ่นทุรกันดาร ที่พระองค์ท่านไปส่งเสริมมาจำหน่าย นี่คือจุดตั้งต้นของร้านภูฟ้าในการส่งเสริมอาชีพ พัฒนาถิ่นห่างไกลในถิ่นทุรกันดาร สมัยก่อนยังไม่มีร้านถาวรมีจำหน่ายทั่ว ๆ ไปและที่แค่งานกาชาดปีละครั้ง ทว่าทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดตั้งร้านภูฟ้าขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2544 ที่สยามดิสคัฟเวอรี่เป็นสาขาแรก โดยได้พระราชทานทุน 6 แสนบาท หลังจากนั้นทางคณะผู้ดำเนินงานไม่ได้รบกวนสิ่งใดจากพระองค์ท่านเพิ่ม เพราะยึดพระราชปณิธาน ที่ว่า “ต้องอยู่ได้ด้วยตัวเอง” คืออยู่ได้ด้วยตัวเองแล้ว ต้องมีเงินเพียงพอกลับไปช่วยเหลือชาวบ้านถิ่นทุรกันดาร
“ตั้งแต่เปิดมาเน้นเรื่องคุณภาพและเน้นเล่าเรื่องว่าของผลิตภัณฑ์มาจากจังหวัดไหน ทำโดยชาวบ้านกลุ่มใด เช่น กลุ่มผู้สูงอายุ มีสมาชิกกี่คน การที่ช่วยพัฒนาอาชีพและลูกค้าช่วยกันซื้อสินค้าทำให้ชาวบ้านมีความเป็นอยู่ดีขึ้นอย่างไร บางทีผลิตภัณฑ์เป็นฝีมือของเด็ก เช่น กล่องกระดาษม้วนถักด้วยเชือกฟางสีแดงแปร๊ด สีเขียวแปร๊ด ไม่ได้สวยงาม ปรากฏมาถึงที่ร้านก็ขายได้ ทุกคนคงตั้งใจ มาอุดหนุนและช่วยชาวบ้านจริง ๆ” คณะทำงานดำเนินงานร้านภูฟ้ากล่าวทิ้งท้าย
เนื่องในโอกาสเฉลิมพระชนมายุ 60 พรรษา สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี 2 เมษายน 2558 ข้าพระพุทธเจ้าขอถวายพระพรชัยมงคล อาราธนาคุณพระศรีรัตนตรัยและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสากลโลก โปรดอภิบาลบันดาลดลขอพระองค์ทรงพระเจริญ มีพระชนมายุยิ่งยืนนาน ทรงพระเกษมสำราญ สถิตย์เป็นพระมิ่งขวัญของปวงชนชาวไทย ตลอดกาลนานเทอญ ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม.
ทีมข่าวสตรี หนังสือพิมพ์เดลินิวส์
